Ema ida hader hela ho kabun moras, maibe ne'e la'os malaria - ne'e Ebola.
Iha tinan 2014, Dr. Kent Brantly, doutor ida husi Estadu Unidus, hader hela iha Monrovia, Libéria, ho sente katak nia hetan virus mortal. Nia sobrevive tiha, maibe agora nia hateke hela ba surtu Ebola foun ne'ebé la iha tratamentu aprova. Nia husu ba ita hotu: "Agora mak tempu atu hatudu kompaixaun, la'os ta'uk." Maibe iha parte seluk globál, ema sira buka justisa ho dalan diferente.
Tanba sa fundu trumps nian hetan demanda judicial?
Administrasaun Trump hakarak halo fundu kompensasaun ho valor $1.8 biliaun ba sira ne'ebé sente katak administrasaun Biden halo alvu sira. Agora, demanda judicial rua iha tribunal federal. Ne'e hanesan kazu ne'ebé hatudu oinsá politika bele halo ema sente vulnerável. Ita hotu iha direitu atu defende ita nia an, maibe fundu hanesan ne'e fó duvida: justisa ne'e ba ema hotu ka ba aliadu sira de'it?
Profésor sira hetan liberdade fila fali
Iha Índia, Tribunal Supremu lansa tiha tiha prohibisaun moris ba profésor tolu - Michel Danino, Suparna Diwakar, no Alok Prasanna Kumar - ne'ebé envolve iha kontrovérsia livru NCERT. Sira aseita esplikasaun sira no fó liberdade. Ne'e hatudu katak justisa akademika mos importante. Ema barak hanoin katak buat hanesan ne'e la afeta ita, maibe hanesan ita hare iha artigu oinsá atu komprende notisia loron-loron la ho erro, kada kazu iha impaktu ba ita nia sistema edukasaun no direitu atu haklick.
Oinsá kazu sira ne'e liga malu?
Ita bele hanoin katak kazu sira ne'e la iha ligasaun. Maibe fator ida maka ema. Iha Ebola, ema moris hetan kuidadu; iha kazu politika, ema buka kompensasaun; iha kazu profésor, ema buka justisa. Hotu-hotu hatudu katak ita nia moris loron-loron enkuantu iha mundu ne'ebé mudansa. Hanesan artigu seluk hatete, para halo tiha fiar katak AI no gadget salva ita nia moris, maibe realidade mak ita nia justisa no kompaixaun mak importante liu.
Saida mak ita bele aprende?
- La iha teknologia ne'ebé salva ita nia moris se ita la iha kompaixaun. Surtu Ebola foun hatudu katak ita presiza solidariedade.
- Fundu kompensasaun la'os solusaun ida; ita presiza sistema judisial ne'ebé justu. Kazu demandas judicial rua ne'e hatudu katak direitu tenke proteje ba ema hotu.
- Liberdade akadémika maka fundasaun ba sosiedade ne'ebé matenek. Liasaun Tribunal Supremu iha Índia fó esperansa ba sira ne'ebé defende koñesimentu.
Iha tempu agora, ita hotu presiza reflete: ita iha responsabilidade atu halo justisa no hatudu kompaixaun ba malu. Hanesan Dr. Brantly dehan, ta'uk la ajuda. Ita tenke hamutuk, hanesan ita hare iha tanba sa politika globál hanesan ameasa ba ita nia moris agora, maibe ita bele muda situasaun.
Konklusaun: Ita nia lian importa
Kazu sira ne'e la'os de'it notisia. Sira hanesan espellu ba ita nia realidade. Bá ita atu simu? Ita bele halo diferensa hodi aprende, fahe, no defende direitu ba malu. Tanba, iha mundu ida ne'ebé mudansa hela, kompaixaun no justisa mak fiar ne'ebé forte liu.