Introdusaun
Hau sempre hanoin katak siénsia mak hanesan lian ida ne'ebé la'ós sempre fasil atu komprende. Maibe agora, hau hetan tiha notísia tolu ne'ebé hatudu oinsá siénsia bele sai surprezente no mos besik ita nia moris loron-loron. Husi efeitu quantum ne'ebé sientista sira simula iha bee, to'o tartaruga verde ne'ebé nia navegasaun uza kampu magnétiku rai, no estátua 3D ne'ebé fó onra ba feto siénsia sira. Hau hakarak fahe tiha ho ita.
1. Efeitu Quantum Simula iha Bee – Saida Mak Sientista Sira Hetan?
Iha Okinawa Institute of Science and Technology (OIST), peskizador sira halo tiha esperimentu ida ne'ebé la'ós normal. Sira simula tiha efeitu quantum famozu iha bee, maibe rezultadu mak sira la espera. Hanesan katak sira uza bee atu reprezenta partíkula subatomiku sira, no hetan katak ona bee nia movimentu hatudu padrón ne'ebé hanesan ho teoria quantum. Ida ne'e hatudu katak siénsia bele iha ligasaun entre mundu boot no mundu ki'ik. Ita mos bele hare ligasaun ida ne'e iha peskiza kona-ba impureza kimika ne'ebé mos hatudu oinsá elementu ki'ik sira muda material boot.
Esperimentu ida ne'e importante tanba agora ita bele komprende katak efeitu quantum la'ós de'it iha laboratóriu espesiál, maibe bele mos iha bee simples. Tanba ne'e, sientista sira agora iha dalan foun atu estuda mundu quantum la ho ekipamentu karu.
2. Tartaruga Uza Kampu Magnétiku Rai – Oinsá Sira Navega?
Iha publikasaun iha Science Advances, peskizador sira hatudu katak tartaruga verde feto sira bele navega liu husi rasaun Indianu nia distánsia boot - liu 1.600 kilómetru - uza de'it kampu magnétiku rai. Sira koloka tiha dispositivu satélite ne'ebé mede pozisaun no direksaun tartaruga nia ulun. Rezultadu hatudu katak tartaruga sira hanesan iha kompasu ida iha sira nia isin. Hau hanoin katak ida ne'e boot tebes ba ita nia komprensaun kona-ba mundu animal. Verdade subar kona-ba siénsia ne'ebé espértu sira la hakarak ita hatene mos bele iha ligasaun ho ida ne'e.
Maibe, hau husu: Tanba sa tartaruga sira uza sistema ida ne'e? Resposta mak la simples. Agora, sientista sira kontinua estuda atu hatene oinsá funu no mudansa klimátika bele afeta kapasidade ida ne'e. Ita hotu tenke tau matan ba dezafiu ida ne'e.
3. Estátua 3D Feto STEM iha FIFA Fan Festival – Glória ba Siénsia Feto
Iha Dallas, FIFA Fan Festival hatudu tiha estátua 3D kor verde limón ne'ebé reprezenta 26 feto inovadoras iha área siénsia, teknolojia, enjenharia no matemátika (STEM). Ekspozisaun #IfThenSheCan: Game Changers ne'e fó ona inspirasaun ba ema barak. Tanba sa ida ne'e importante? Tanba agora ita bele hare katak feto mos bele sai líder iha mundu siénsia, la'ós de'it iha futebol. Estátua sira ne'e hanesan símbolu ida atu muda ita nia mentalidade.
Hau hanoin katak ligasaun entre estátua 3D no ligasaun entre kriket, galáxia no tartaruga verde la'ós difisil. Iha laran, hotu-hotu kona-ba oinsá siénsia bele aprezenta iha forma ne'ebé diferente. Ita presiza agora atu fó valor ba kontribuisaun feto siénsia.
Konklusaun – Saida Mak Ita Bele Aprende?
Dezkoberta tolu ne'e hanesan lembrete ida katak siénsia la'ós de'it teoria abstratu. Sira iha ligasaun ho ita nia realidade. Husi simula quantum iha bee to'o tartaruga nia navegasaun, no estátua 3D feto STEM – hotu-hotu hatudu katak ita preseba mudansa agora. Hau husu ita atu kontinua aprende no mos fó apoiu ba peskiza siénsia. Tanba karik ita mos bele hetan dezkoberta ne'ebé muda mundu. La'ós opsaun atu halo peskiza no dezenvolvimentu.